Dierenartsenpraktijk Kanaleneiland

Castreren van Konijnen: Waarom zou ik mijn konijn laten castreren?

1. Inleiding
2. Castreren of steriliseren
3. Castreren van de ram of de voedster
4. Voordelen van het castreren van rammetjes
5. Voordelen van het castreren van voedsters
6. Nadelen van castratie bij konijnen
7. De operatie: bedekt of onbedekt
8. Na de operatie

Inleiding

Konijnen zijn van nature gezelschapsdieren. Ze leven dus graag samen met andere konijnen. Een konijn z’n leven in eenzaamheid laten slijten is erg zielig. Door een konijn in z’n eentje te huisvesten doe je hem op geen enkele manier een plezier. Ook al geef jij hem/haar genoeg aandacht. Constante aanwezigheid van soortgenootjes is onmisbaar. Probeer dus altijd minimaal twee konijnen aan te schaffen en ze voldoende ruimte te geven (2-3m2 voor 2 konijnen incl. vaste uitloop).
Helaas blijkt het zo te zijn dat niet alle konijnen van jongs af aan gewend zijn bij elkaar te zijn. Daarnaast kunnen rammen (mannetjes) vaak agressief gedrag tegenover elkaar gaan vertonen ook al zijn in een groep groot gebracht. Zelfs twee gecastreerde rammen kunnen agressie tegenover elkaar vertonen. Dit heeft vaak ook te maken met onvoldoende ruimte. De mooiste combinatie van twee konijnen is daarom een ram (mannetje) en een voedster (vrouwtje). Als u konijnen heeft, of overweegt konijnen aan te schaffen, is het dan ook goed iets meer te weten over castratie bij konijnen.

Castreren of steriliseren?

Bij het castreren van konijnen worden de hormoonproducerende onderdelen verwijderd. Bij rammetjes betekent dit het volledig weghalen van de teelballen en bij de voedster worden de eierstokken en de baarmoeder in zijn geheel verwijderd. Sterilisatie houdt in dat de eileiders of de zaadstreng worden afgebonden. Bij sterilisatie worden dan ook geen onderdelen verwijderd.
Zowel de ram als de voedster worden gecastreerd ook al wordt er in volksmond bij voedsters over steriliseren gesproken.

Castreren van de ram of de voedster?

Zowel het rammetje als de voedster kunnen gecastreerd worden. Bij de combinatie van een ram met een voedster kunnen rammetjes het beste altijd gecastreerd worden omdat de ram de voedster anders blijft lastigvallen. Of daarbij ook de voedster gecastreerd moet worden is afhankelijk van welke andere voordelen je wilt behalen (zie hieronder: voordelen van het castreren van voedsters).
Bij de combinatie van twee rammen kunnen het beste beide rammen zo snel mogelijk (v.a. 6 maanden) worden gecastreerd om het ontwikkelen van agressief-territoriaal gedrag te voorkomen. Dit kan helaas niet altijd voorkomen dat de twee rammen elkaar niet accepteren. Twee voedsters kunnen makkelijker samen worden gehuisvest dan twee rammen. Maar dit betekent niet dat het altijd goed gaat. Ook voedsters kunnen elkaar mogelijk niet accepteren en agressief gedrag vertonen. Vooral als ze in het vruchtbare deel van hun cyclus zijn. Voedsters kunnen vanaf 8 maanden worden gecastreerd.

Voordelen van het castreren van rammetjes

Nestjes

Niet iedereen zit te wachten op nestjes die uit de combinatie van een ram en voedster voortkomen. Daarnaast is er een zeer groot overschot aan konijnen en wachten er dus genoeg konijnen in opvangcentra op een nieuw baasje. Daarom wordt vaak aangeraden het rammetje eerst te laten castreren. Let wel op! Pas gecastreerde rammetjes kunnen nog tot 2 weken na castratie een voedster bezwangeren. Houd voor de zekerheid een pas gecastreerd rammetje 3 weken apart.

Geur en sproeien

Urine van rammetjes heeft van nature een sterke geur. Daarnaast sproeien rammetjes vaak de omgeving om daarmee een voedster te lokken. Niet iedereen vindt dit gedrag problematisch aangezien vele konijnen buiten worden gehuisvest. Als de konijnen vaak binnen los rondlopen of als ze binnen worden gehuisvest, kan het wel als ontzettend vervelend worden ervaren. De geur van de urine en het sproeien verminderen of verdwijnen geheel na castratie. Het konijn zal dus eerder één plekje kiezen om zijn behoefte te doen wat schoonmaken makkelijker maakt.

Agressie

Zoals eerder is gezegd kunnen rammetjes agressief gedrag vertonen. Een ram kan zelfs agressief gedrag vertonen tegenover een (gesteriliseerde) voedster of andere dieren, zelfs tegen mensen in het ergste geval. Door castratie kan dit gedrag verminderen.
Castreren van rammetjes betekent niet altijd dat twee mannetjes daarna ook samen gehuisvest kunnen worden. De kans is wel groter dat ze elkaar accepteren na castratie. Geef dan wel voldoende ruimte en introduceer ze op neutraal terrein.

Ongewenst gedrag

Rammetjes kunnen net als sommige honden ‘rijden’. Niet alleen voorwerpen maar vaak ook de benen en voeten van mensen worden hiervoor gebruikt. Door castratie worden de hormonen weggehaald die dit gedrag stimuleren. Het gedrag kan hierdoor verminderen. Dit gebeurt echter niet altijd omdat het gedrag soms al ‘ingesleten’ is.

Voordelen van het castreren van voedsters

Naast het voorkomen van nestjes zijn er ook andere redenen waarom een voedster gecastreerd kan worden.

Ziektes

Baarmoederhalskanker, baarmoederontsteking en andere afwijkingen aan de baarmoeder komen redelijk vaak voor bij oudere voedsters. Sommige konijnenrassen hebben waarschijnlijk een grotere kans op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker. Door het volledig verwijderen van de eierstokken en baarmoeder kan de kans hierop verkleind worden.

Ongewenst gedrag

Net als rammetjes kunnen voedsters agressief gedrag vertonen. Meestal heeft dit te maken met de vruchtbaarheidscyclus. Hierdoor kunnen voedsters territoriaal gedrag tegenover hokgenoten en de eigenaar vertonen. Het is hierdoor ook mogelijk dat het combineren van twee ongecastreerde voedsters fout loopt. Ook al is de kans kleiner dat het fout loopt in vergelijking met rammetjes.
Daarnaast kunnen voedsters ook schijnzwangerschapverschijnselen vertonen waarbij ze onrustig worden en hun buikvacht uitrekken om nestjes te bouwen. Het castreren van voedsters kan dit gedrag doen afnemen en schijnzwangerschap voorkomen.
Voedsters kunnen 1 week na de operatie terug bij hun hokgenoten (ook als deze een rammetje is).

Nadelen van castratie van konijnen

Er zijn vele voordelen verbonden aan het castreren van konijnen. Desondanks blijft het een medische ingreep bij een gezond dier. Alle medische ingrepen hebben risico’s. Bij het castreren van konijnen is dit niet anders.
Konijnen en knaagdieren hebben daarbij nog twee extra risico’s. Ten eerste zijn ze nog gevoeliger voor narcose dan honden en katten. De dierenarts houdt hier rekening mee, maar het risico blijft simpelweg wat hoger.
Ten tweede kunnen konijnen na de operatie wel eens weigeren te eten. Hierdoor kunnen de darmen stil komen liggen en kan er ongewenste bacteriegroei in de darmen ontstaan. Door konijnen zowel voor de operatie goed te laten eten als na de operatie te stimuleren om snel weer te eten kan dit makkelijk worden voorkomen.

De operatie: bedekt of onbedekt?

Rammetjes kunnen op twee verschillende manieren worden geopereerd; onbedekt en bedekt. Niet alle dierenartsen bieden beide manieren aan omdat aan de onbedekte methode extra risico’s kleven.

Onbedekte methode

Deze methode wordt altijd toegepast bij katers maar het is ook een snelle en goedkope manier om konijn te castreren. Door een snede in de huid worden de teelballen naar buiten gehaald. De zaadstreng en de bijbehorende aderen worden geknoopt en de teelballen afgesneden. Het buikvlies en de huid worden niet dichtgemaakt (onbedekt). Er blijft op deze manier een opening bestaan tussen de buitenwereld en de buikholte. Hierdoor ontstaan drie gevaren:
1) Er treden sneller meer bloedingen op door het niet dichtmaken van de wond
2) Door de directe verbinding tussen de buitenwereld en de buikholte kunnen bacteriën sneller het lichaam binnentreden en vieze infecties veroorzaken
3) Het belangrijkste gevaar is dat de darmen via deze opening naar buiten kunnen komen. Er ontstaat een open liesbreuk. De naar buiten tredende darmen worden dan afgekneld en kunnen afstreven. Dit is ontzettend gevaarlijk en kan zeer snel tot infectie en sterfte leiden!!!
Bij deze methode kunnen dus sneller gevaarlijke complicaties ontstaan.

Bedekte methode

Bij de bedekte methode wordt via de buik de teelballen verwijderd. Hierbij worden zowel de buikholte als de huid netjes gesloten (bedekt). Het is nog steeds een operatie waar complicaties kunnen ontstaan maar de bijkomende gevaren van de onbedekte methode zijn hier niet van toepassing. De bedekte methode is daarom de beste en veiligste manier op de konijn te castreren.
Waarom sommige eigenaren dan toch voor de onbedekte methode kiezen (en dierenartsen deze uitvoeren) ligt aan de extra kosten die de bedekte methode met zich meebrengt. Deze methode is wat ingrijpender en kost meer tijd en daarom meer geld.
Mensen vergelijken de kosten van het kopen van een konijn (10 euro) met de meerkosten van zo’n operatie. Sommige mensen denken dat een goedkoop dier ook goedkoop verzorgd kan of moet worden. Deze vergelijking is echter oneerlijk tegenover het konijn! De onbedekte methode biedt onnodige complicaties of zelfs sterfte van het konijn. Enkel maar om een paar tientjes uit te sparen! Ook dieren verdienen goede zorg.

Dierenartsenpraktijk Kanaleneiland voert daarom vooral bedekte castraties uit op konijnen.

Na de operatie

Na de operatie is het van belang het konijn zo snel mogelijk aan het eten te krijgen. Door het niet eten kunnen de darmen stil komen te liggen en kan er ongewenst bacteriegroei in de darm ontstaan.
Let wel op dat het diertje na de narcose nog wel een dag duf kan zijn. Zorg dat het diertje niet te snel eet terwijl de narcose nog niet helemaal is uitgewerkt. Het diertje kan dan stikken in het voer. Ook kan het diertje zijn hoofd laten vallen en gemakkelijk verdrinken in schoteltjes of bakjes water als de narcose nog niet goed is uitgewerkt. Kleine beetjes eten als het dier weer normaal kan rondlopen is het beste.

Als het konijn binnen 24 uur toch niet blijkt te willen eten zal deze moeten worden gedwangvoerd. Houd dus goed in de gaten of het diertje eet. Indien niet, neem zo snel mogelijk contact op met de dierenarts over hoe dit het beste kan worden aangepakt.

Het is belangrijk om de wond schoon te houden. Dit kan het beste bereikt worden door het konijn tijdelijk op oude kranten of ander niet prikkende en plakkende bodem te huisvesten. Stro, hooi, houtsnippers en zaagsel kunnen de wond irriteren. Let wel op dat daardoor het hok vaker schoongemaakt moet worden.

Rammetjes blijven tot 2 weken na castratie in staat om voedsters te bezwangeren. Houd deze dus minimaal 3 weken apart na operatie.
Voedsters kunnen niet meer zwanger raken na castratie. Om de wond goed te laten genezen kan de voedster het best 1 week apart worden gehouden.

Conclusie

Konijnen kunnen erg leuke huisdieren zijn. Het kost soms wel meer geld en moeite dan mensen van tevoren gedacht hadden. Het kiezen voor het wel of niet castreren van je konijn, bedekt of onbedekt zijn vragen waar u van te voren goed over moet nadenken. De dierenarts en assistenten zijn altijd bereid om meer informatie te geven om u te helpen de beste keuze te maken. Het extra geld dat u erin steekt, zorgt ervoor dat het dier een langer en gelukkiger leven kan leiden. Zo kan het gezin langer van de konijnen genieten en krijgt iedereen er veel plezier en liefde voor terug!

Natalie Cleton, DAP Kanaleneiland, 2008